Czas czytania: 17 min
Botoks na bruksizm nie usuwa przyczyny zaciskania zębów - osłabia mięsień, który je zaciska. W badaniach u osób z bruksizmem sennym toksyna botulinowa zmniejszała aktywność mięśni żucia, ale nie zawsze wpływała na to, jak często ktoś zaciska zęby albo nimi zgrzyta. Z tego artykułu dowiesz się, jak działa zabieg w mięśnie żwacze, czego realnie możesz się po nim spodziewać (ból, siła żucia, kształt twarzy), jakie są możliwe działania niepożądane i kiedy rozważa się inne leczenie.
Czym jest bruksizm i po czym go poznać?
Bruksizm to powtarzalna aktywność mięśni żucia: zaciskanie zębów, zgrzytanie nimi albo usztywnianie lub wysuwanie żuchwy - w czasie snu albo w ciągu dnia. Według konsensusu międzynarodowej grupy ekspertów to zachowanie, a nie choroba sama w sobie, które u części osób może być czynnikiem ryzyka niektórych następstw. Autorzy nowszego badania z losowaniem wymieniają wśród nich ból twarzy, starcie zębów, przerost mięśni żucia i zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego.
To zachowanie występuje u wielu osób. W badaniach ankietowych zaciskanie zębów lub zgrzytanie nimi zgłaszało od ok. 8 do 31% dorosłych, a w nowszej metaanalizie (dzieci i dorośli) bruksizm stwierdzano średnio u ok. 22% badanych. U dorosłych w stresie występuje częściej, choć pewność tych danych jest niska.
Bruksizm łączono też m.in. z alkoholem, kofeiną, paleniem tytoniu i niektórymi lekami psychotropowymi, a z wad zgryzu ocenianych w metaanalizie wiązał się tylko ze stłoczeniem zębów (przy bardzo niskiej pewności danych). To związki, a nie dowód przyczyny. Jeśli przyjmujesz leki na stałe, powiedz o nich na konsultacji i nie odstawiaj ich sama.
Po czym go poznać? W badaniach zaciskanie zębów w ciągu dnia wiązało się z napięciowym bólem głowy, a bruksizm senny - nie. Szumy uszne opisywano częściej u osób z zaburzeniami stawu skroniowo-żuchwowego, co również nie dowodzi, że wywołuje je bruksizm. Według tej samej grupy ekspertów bruksizm ocenia się metodami bez aparatury, głównie na podstawie samooceny, oraz pomiarami, głównie EMG (zapisem elektrycznej aktywności mięśni). Mogą na niego wskazywać m.in. starte albo pęknięte zęby, powtarzające się uszkodzenia wypełnień lub protez, przerośnięte mięśnie żucia i odciski zębów na języku lub wardze (dwa ostatnie objawy bywają też skutkiem zwykłej pracy mięśni, np. przy połykaniu), ale potwierdzić go może dopiero badanie.
Jak botoks działa w mięśniu żwaczu?

Toksyna botulinowa typu A blokuje uwalnianie acetylocholiny z zakończeń nerwów w mięśniu żwaczu, jednym z mięśni żucia. Sygnał do skurczu słabiej dociera do mięśnia, więc mięsień kurczy się z mniejszą siłą. To częściowe osłabienie, a nie paraliż, i jest odwracalne: zakończenia nerwowe z czasem odbudowują połączenie z mięśniem.
Z tego wynikają dwa efekty. Pierwszy to słabszy i mniej aktywny mięsień. Przegląd narracyjny o zastosowaniu toksyny w chirurgii szczękowo-twarzowej podaje, że siła zgryzu zmniejsza się nawet o 20-40% (w innym miejscu tego przeglądu - nawet o 20-30%). W metaanalizie (bruksizm senny) toksyna w porównaniu z placebo obniżała aktywność mięśni żucia mierzoną w EMG, ale spośród 6 badań, które oceniały częstość bruksizmu w ankietach, w ocenie klinicznej albo w badaniu snu, wyraźną korzyść pokazało tylko jedno. Zaciskanie zębów może więc nie zniknąć, choć mięsień ma mniej siły.
Drugi efekt dotyczy objętości. Według przeglądu o iniekcjach w żwacz czasowe osłabienie mięśnia prowadzi do jego zaniku, czyli zmniejszenia. Jeśli szerokość dolnej części twarzy (potocznie „kwadratowa twarz”) wynika z przerośniętego żwacza, twarz może się w tej okolicy zwęzić. Przy szerokiej żuchwie kostnej toksyna kształtu nie zmieni, bo działa na mięsień, nie na kość. Samo zastosowanie nie jest nowe: podawanie toksyny w mięśnie żwacze opisywano już na początku lat 90. - najpierw w bruksizmie (1990), potem w przeroście żwaczy (1994).
Kiedy rozważa się botoks na bruksizm, a kiedy inne leczenie?

Zabieg w mięśnie żwacze rozważa się, gdy bruksizm daje dolegliwości, np. ból mięśni żucia, albo gdy żwacz jest przerośnięty. Toksyna botulinowa zmniejsza siłę i aktywność mięśnia, ale nie usuwa przyczyn zaciskania zębów - dlatego bywa jednym z elementów leczenia, obok konsultacji stomatologicznej i pracy z czynnikami, które nasilają bruksizm.
Botoks czy szyna? W badaniu z losowaniem (60 osób z bruksizmem sennym i bólem mięśni żucia) szyna zgryzowa i toksyna podobnie zmniejszały ból po 3 i 6 miesiącach, choć po toksynie część pomiarów ruchomości żuchwy wypadła słabiej. W przeglądzie przeglądów systematycznych szyny zgryzowe uznano za skuteczne w bruksizmie. W gabinecie zaleca się konsultację stomatologiczną i szynę, ale nie są one warunkiem zabiegu. To, czy po iniekcjach nadal ją nosić, warto omówić z lekarzem dentystą, który ją dobrał.
Toksyna botulinowa jest jedną z metod leczenia bólu stawu skroniowo-żuchwowego, ale nie daje gwarancji idealnego efektu. W gabinecie łączy się ją w razie potrzeby z konsultacją stomatologiczną, szyną, konsultacją chirurga szczękowo-twarzowego, fizjoterapią, a czasem psychoterapią - plan dobiera się indywidualnie.
Jak wygląda wizyta i czy zabieg boli?

Wizyta zaczyna się od rozmowy (ok. 15-20 minut), a same iniekcje trwają ok. 5 minut. Odczucia są indywidualne: w retrospektywnej serii 239 osób leczonych jedną techniką ból przy wkłuciu oceniano średnio na ok. 1 w skali od 0 do 10. Zwykle nie stosuje się znieczulenia, ale przy niskim progu bólu można nałożyć krem znieczulający - wtedy całość trwa dłużej.
Rozmowa obejmuje objawy, choroby, przyjmowane leki, ciążę lub karmienie piersią i wcześniejsze zabiegi toksyną, a potem ocenia się twarz w spoczynku i w ruchu oraz robi się zdjęcia. Toksynę podaje się głęboko w dolne dwie trzecie mięśnia żwacza, a dawkę dobiera lekarz indywidualnie - przy pierwszym zabiegu zwykle ostrożnie.
Po iniekcjach mogą pojawić się miejscowy ból, tkliwość, obrzęk albo siniak. Według charakterystyki produktu (dotyczy ona poprawy wyglądu zmarszczek w górnej części twarzy) takie odczyny występują zwykle w pierwszym tygodniu i przemijają. Silny ból, który narasta albo nie mija, to sygnał, żeby skontaktować się z lekarzem, który wykonał zabieg.
Kiedy widać efekt i jak długo się utrzymuje?
Pierwsze zmiany - mniejszy ból i cieńszy mięsień - w małym badaniu bez grupy kontrolnej widziano już po ok. 2 tygodniach. W innym małym badaniu, u zdrowych osób, dolna część twarzy była mniejsza w każdym pomiarze - w 4., 8. i 12. tygodniu, na którym obserwacja się kończyła. Czas jest indywidualny i u każdego może się trochę różnić.
Jak długo trwa działanie? Badania nie podają jednej liczby. Przegląd badań z losowaniem u osób z bruksizmem sennym pokazuje duży rozrzut: w jednym badaniu ból był wyraźnie mniejszy jeszcze po roku, w innym efekt zaczynał słabnąć średnio po 3,5 miesiąca (dawki były różne). W badaniu z losowaniem u kobiet z przerostem żwaczy mięsień był po miesiącu cieńszy o ok. 6,5-9,8%, ale po jednym zabiegu jego aktywność zaczynała wracać po 3. miesiącu, a w 6. miesiącu grubość wróciła do wartości wyjściowej.
Lekarz pyta o pracę i aktywności wymagające pełnej siły żucia - po zabiegu siła żucia przez kilka miesięcy jest mniejsza. Osłabienie żucia jest częścią działania zabiegu i może być odczuwalne: w badaniu porównującym toksynę z szyną łagodny dyskomfort zgłaszało 23 z 29 leczonych toksyną, a w opisanym wyżej badaniu u kobiet mierzona wydolność żucia była słabsza niż wyjściowo do 6. miesiąca. Są też osoby, które nie zauważają zmiany. Wyniki bywają różne.
Jakie są działania niepożądane i kto nie powinien mieć zabiegu?
Po zabiegu w żwacze zdarzają się działania niepożądane - jeśli coś Cię niepokoi, możesz przyjść na wizytę kontrolną, na której lekarz je oceni. W dużym badaniu retrospektywnym (ponad 46 tys. pacjentów z Azji) takie działania rozpoznano i dalej obserwowano u ok. 0,48% leczonych (mniej więcej 1 na 200 osób), a najczęściej było to paradoksalne uwypuklenie mięśnia, czyli widoczne lub wyczuwalne wybrzuszenie żwacza, np. przy jedzeniu, gdy pracuje nieosłabiona część mięśnia. Wszystkie były przemijające - poprawę stwierdzano średnio po ok. 5 miesiącach, ale według autorów faktyczny czas był prawdopodobnie krótszy, bo liczono go do wizyty, na której lekarz potwierdził poprawę. Badanie obejmowało tylko działania niepożądane rozpoznane na wizycie kontrolnej, więc w rzeczywistości mogło ich być więcej.
W mniejszym przeglądzie dokumentacji 80 osób jakieś działanie niepożądane związane z zabiegiem wystąpiło u 15 z nich (18,8%). W tym samym przeglądzie asymetria uśmiechu dotyczyła 2 osób (2,5%), a w jednym małym badaniu z losowaniem (bruksizm senny), w którym podawano wysoką dawkę w żwacze i mięśnie skroniowe, zmiany w uśmiechu zgłosiły 2 z 13 osób leczonych toksyną (15,4%). To wyniki różnych badań, więc nie pokazują, czy ryzyko zależy od dawki. Jak długo trwa asymetria, publikacje osobno nie podają. Jako przyczynę przegląd narracyjny o iniekcjach w żwacz wskazuje przypadkowe podanie preparatu do mięśnia śmiechowego, a wśród innych możliwych powikłań wymienia podanie do ślinianki przyusznej.
Zwiotczenie i opadanie tkanek twarzy (potocznie m.in. „chomiki”) opisano w serii przypadków - według autorów zabieg może do nich prowadzić zwłaszcza u starszych osób z mniej elastyczną skórą i tkankami. Jak często, nie wiadomo.
Zabiegu nie wykonuje się w ciąży ani podczas karmienia piersią, przy uogólnionych zaburzeniach czynności mięśniowej (np. miastenii), nadwrażliwości na składniki preparatu ani przy infekcji lub stanie zapalnym w miejscu podania. Szczególnej ostrożności wymagają inne choroby nerwowo-mięśniowe, zaburzenia krzepnięcia i leki przeciwkrzepliwe - o kwalifikacji decyduje lekarz. Powiedz o przyjmowanych lekach na konsultacji, nie odstawiaj ich sama.
Charakterystyka produktu nie podaje, ile czasu po zabiegu odczekać przed staraniami o ciążę, i nie ma badań, które ustalałyby taki odstęp. Przy zaciskaniu zębów na czas starań o ciążę można rozważyć inne postępowanie, np. konsultację stomatologiczną i szynę zgryzową.
Jeśli po zabiegu pojawi się podwójne widzenie albo trudności z połykaniem lub mową, natychmiast wezwij pomoc - dzwoń pod 112. Przy duszności, trudnościach z oddychaniem albo obrzęku języka lub gardła dzwoń od razu pod 112.
Gdzie wykonać botoks na bruksizm w Gdańsku, Gdyni, Baninie i Płocku?
Zabieg w mięśnie żwacze jest dostępny w gabinetach lek. Kamila Lewszy w Gdańsku (Maritime Hair Center, ul. Obrońców Wybrzeża 9/5), w Gdyni (Gabinet Urody Milagro, ul. Warszawska 14), w Baninie (Lala Clinic, ul. Lotnicza 85) i w Płocku (Estetic Point, ul. Bielska 53c/3). Preparaty z toksyną botulinową to leki na receptę i w Polsce może je podawać wyłącznie lekarz lub lekarz dentysta. Więcej o botoksie przeczytasz na stronie Botoks. Aktualne ceny znajdziesz w cenniku (ceny w Płocku - w Booksy gabinetu Estetic Point, w Baninie - w Booksy gabinetu Lala Clinic), a dane gabinetów i sposób umówienia wizyty - na stronie Kontakt.
Najczęstsze pytania o botoks na bruksizm
Czy botoks na bruksizm zmienia rysy twarzy?
Może. U osób leczonych z powodu bruksizmu mięsień żwacz w badaniach także cieniał, więc zmiana konturu dolnej części twarzy jest możliwa, nawet jeśli chodzi Ci tylko o mniejsze zaciskanie zębów. Dotyczy to jednak tylko szerokości, którą daje mięsień - kości żuchwy toksyna nie zmienia. Jeśli nie chcesz zmiany kształtu twarzy, powiedz o tym na konsultacji; badań, które pokazywałyby, jak jej uniknąć, nie ma.
Co ile powtarzać botoks na bruksizm?
Kiedy wrócić, decydujesz sama - to Twój wybór. Kolejny zabieg wykonuje się nie wcześniej niż po 3 miesiącach, ale na ewentualną korektę możesz przyjść wcześniej - po ocenie efektu, nie wcześniej niż 2 tygodnie po zabiegu. W jednym małym badaniu z losowaniem, u kobiet z przerostem żwaczy, powtórzenie iniekcji w 3. miesiącu dłużej osłabiało pracę mięśnia, a częściowo także dłużej utrzymywało jego mniejszą grubość. Dawkę za każdym razem dobiera lekarz.
Co, jeśli botoks na bruksizm nie zadziałał albo nadal zaciskam zęby?
Na efekt trzeba poczekać: pierwsze zmiany opisywano po ok. 2 tygodniach, a czas jest indywidualny i może się różnić. W badaniach u osób z bruksizmem sennym toksyna obniżała aktywność mięśni żucia, ale nie zawsze zmniejszała to, jak często ktoś zaciska zęby - zaciskanie może się więc utrzymywać, choć mięsień ma mniej siły. Gdy działanie jest słabe albo go nie ma, lekarz szuka przyczyny: wśród możliwych wymienia się m.in. za małą dawkę i technikę podania. W dużej analizie badań jednego preparatu po zabiegach w górnej części twarzy przeciwciała przeciw toksynie pojawiły się u 3 z 1725 osób, a żadna z tych trzech osób nie straciła efektu.
Czego nie robić po zabiegu w mięśnie żwacze?
W gabinecie po toksynie botulinowej zaleca się, żeby w dniu zabiegu nie nakładać makijażu, przez ok. 12 godzin nie narażać okolicy wkłuć na zabrudzenie (np. nie dotykać urządzeń na siłowni, nie chodzić na basen), a przez 2-3 dni unikać nadmiernego rozgrzewania organizmu (sauna, jacuzzi, solarium, intensywny trening) i alkoholu. Badań, które sprawdzałyby, czy sauna, solarium, alkohol albo trening w pierwszych dniach po zabiegu wpływają na działanie toksyny, nie ma - to zalecenie ostrożności; dla iniekcji w żwacze brakuje też badań nad zakazami żucia gumy czy jedzenia twardych pokarmów. Przed słońcem chroń skórę filtrem SPF 50+. Jeśli pojawi się osłabienie mięśni (poza słabszym żuciem, które jest działaniem zabiegu), zawroty głowy albo zaburzenia widzenia, nie prowadź samochodu (tak zaleca charakterystyka produktu) i skontaktuj się z lekarzem, który go wykonał. Przy podwójnym widzeniu albo trudnościach z połykaniem lub mową, a także przy duszności, trudnościach z oddychaniem albo obrzęku języka lub gardła, dzwoń od razu pod 112.
Piśmiennictwo
- Lobbezoo F i wsp., J Oral Rehabil, 2018. PMID 29926505
- Manfredini D i wsp., J Orofac Pain, 2013. PMID 23630682
- Zieliński G i wsp., J Clin Med, 2024. PMID 39064299
- Chemelo VDS i wsp., Front Neurol, 2020. PMID 33424744
- Melo G i wsp., J Oral Rehabil, 2019. PMID 30993738
- Ribeiro-Lages MB i wsp., J Oral Rehabil, 2020. PMID 32246486
- Réus JC i wsp., J Oral Facial Pain Headache, 2021. PMID 34129658
- Omidvar S, Jafari Z, Ann Otol Rhinol Laryngol, 2019. PMID 30991812
- Kwon KH i wsp., Maxillofac Plast Reconstr Surg, 2019. PMID 31649901
- Van Zandijcke M, Marchau MM, J Neurol Neurosurg Psychiatry, 1990. PMID 2380736
- Moore AP, Wood GD, Br J Oral Maxillofac Surg, 1994. PMID 8136334
- Smyth AG, Br J Oral Maxillofac Surg, 1994. PMID 8136335
- Val M i wsp., J Clin Med, 2026. PMID 42795952
- Popescu MN i wsp., Toxins (Basel), 2024. PMID 39453189
- Chisini LA i wsp., J Dent, 2024. PMID 39510242
- Qian J i wsp., Aesthetic Plast Surg, 2026. PMID 42711476
- Öner Talmaç AG, Balkanlıoğlu AC, Cranio, 2026. PMID 42579291
- Sawadsopanont N i wsp., BMC Oral Health, 2025. PMID 41073980
- de Souza Nobre BB i wsp., Sci Rep, 2024. PMID 38914688
- Buzatu R i wsp., Dent J (Basel), 2024. PMID 38920857
- Nishikawa A i wsp., J Cosmet Dermatol, 2024. PMID 39001582
- Ozdemir Cetinkaya P i wsp., Int J Dermatol, 2025. PMID 38837386
- Ondo WG i wsp., Neurology, 2018. PMID 29343468
- Yin Y i wsp., Plast Reconstr Surg, 2023. PMID 36399628
- Sancho-García C i wsp., J Craniofac Surg, 2026. PMID 42241056
- Jankovic J i wsp., Toxins (Basel), 2023. PMID 37235376
Każdy zabieg medyczny wymaga indywidualnej kwalifikacji lekarskiej. Powyższe informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji ze specjalistą.
lek. Kamil Lewsza
Medycyna estetyczna Gdańsk i Gdynia


